Уводзіны.. 3
Частка 1 Гісторыка-этнаграфічны рэгіён Беларускае Падняпроўе 6
1.1 Асноўныя прыродна-геаграфічныя, этнакультурныя асаблівасці рэгіёну 6
1.2 Традыцыйная культура Беларускага Падняпроўя. 15
Частка 2 Рытуальна-абрадавы комплекс вёсак падняпроўя 31
2.1 Каляндарна-абрадавая культура ў кантэксце традыцыйнай мастацкай культуры Беларускага Падняпроўя. 31
2.1.1 Асаблівасці каляндарна-абрадавай традыцыі вёсак Ветка, Неглюбка, Казацкія Балсуны, Пералёўка і інш. 34
2.2 Спецыфіка сямейна-абрадавай культуры вёсак Падняпроўя (в. Вуць, в. Вялікія Лазіцы, в. Навасёлкі і інш.) 42
2.3 Сучасны стан рытуальна-абрадавага комплексу Падняпроўскага рэгіену 48
Заключэнне. 56
Спіс літаратуры.. 60
Як гісторыка-этнаграфічны рэгіён Падняпроўе склалася на ўсходзе Беларусі на сумежжы суседніх славянскіх культур і ўвасобіла ў сабе як агульнабеларускія рысы, так і мясцовую своеасаблівасць, непаўторны этнаграфічны каларыт, што адлюстроўваюць гістарычныя стасункі гэтага краю, яго геапалітычнае становішча, багатыя духоўныя традыцыі жыхароў, творчы характар народнай культуры.
Беларускае Падняпроўе, такім чынам, мае свой непаўторны гісторыка-культурны каларыт і этнаграфічныя рысы, якія вылучаюць яго ў агульнабеларускім масіве.
Клімат, спецыфіка ландшафту, і асабліва, воднай прасторы, адлюстроўваюцца ў тэкстах абрадавых песен беларускага Падняпроўя. Важнасць набывалі святы, звязаныя з воднай прасторай, напрыклад, Купалле, Зялёныя святкі і г.д. Асаблівасці пасялення (замкнуты тып забудовы) паўплываў на спецыфіку абрадаў. Так, вялікую значнасць маюць сямейныя абрады. Рытуальныя дзеянні накіраваны, у першую чаргу, на невялікую супольнасць людзей, напрыклад, у абрадзе «Свяча» цэнтральнае месца займае пэўная сям’я – свяча ці ікона перадаецца ад двара да двара і захоўваецца ў адной гаспадарцы напрацягу года.
Частка 2 Рытуальна-абрадавы комплекс вёсак падняпроўя
2.1 Каляндарна-абрадавая культура ў кантэксце традыцыйнай мастацкай культуры Беларускага Падняпроўя
Традыцыйныя каляндарныя святы і абрады беларусаў - унікальны пласт духоўнай культуры, у якім пераплецены вобразна-паэтычныя ўяўленні аб быцці ад глыбокай старажытнасці і да хрысціянскай эпохі. Кожная веска мае свае адметнасці, уносіць пэўныя асаблівасці. Нельга было не выканаць нейкі абрад. Па сутнасці, свята – гэта з’ява архаічная, і сэнс яго не толькі ў тым, каб даць людзям магчымасць адпачыць, або выявіць пэўныя погляды, пачуцці, адносіны іх да прыроды і паміж сабою, але і у тым, каб зберагчы сакральнась абраду і перадаць анашчадкам сэнс, які быў асновай гэтых дзеянняў [30,с.18]. Сярод абрадаў і традыцый не магчыма выявіць адзін больш значны абрад, які выконваўся з большай увагай. Кожны абрад, кожная традыцыя мае сваю значнасць для чалавека, якая складаецца ў глыбіні душы.
Калі запытацца ў бабулі «Чаму праводзяць абрады?», мы атрымаем даволі просты адказ: «Патамушта!». Справа ў тым, што як фальклорны тэкст не належыць нейкаму аднаму асобна ўзятаму чалавеку, так і рытуальна-абрадавы комплекс належыць пэўнаму чалавеку толькі як прадстаўніку традыцыі; важна ўлічваць, што чалавек – гэта адзінка супольнасці, у яго ёсць як папярэднікі, так і нашчаднікі. [16, с. 4].
Рытуалы і абрады зарадзіліся ў сялянскім асяроддзі і мелі важнае значэнне ў жыцці грамадства. Каляндарныя і сямейныя абрады суправаджалі чалавека ад нараджэння да смерці. Па меры ўрбанізацыі назіраецца паступовае разбурэнне традыцыйнай культуры беларускай вёскі. З аднаго боку, усё менш людзей памятаюць першасныя варыянты абрадаў і працягваюць іх спраўляць, а з другой, традыцыйныя рытуалы і абрады вёсак становяцца часткай гарадской культуры.
Список использованной литературы:
Арнаменты Падняроўя / Г. Р. Нячаева [і інш.]; пад агул. рэд. Я. М. Сахута. – Мінск: Бел.навука, 2004. – 606 с. Багдановіч, А. Я. Перажыткі старажытнага светасузірання ў беларусаў: Рэпрынтнае выданне / А. Я. Багдановіч. – Мінск: Беларусь, 1995. – 187 с. Барташэвіч, Г.А. Страла / Г.А. Барташэвіч // Беларускі фальклор: Энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал. : Г.П. Пашкоў і інш. – Т. 2. – Мінск : БелЭн, 2005. – С. 563 – 565. Беларуская міфалогія: Энцыклапедычны слоўнік / І. Клімковіч [і інш.]; пад агул. рэд. Т. Валодзінай. – Мінск: Беларусь, 2011. – 607 с. Беларуская міфалогія: Энцыклапедычны слоўнік / С. Санько [і інш.]; пад агул. рэд. І. Клімковіч. – Мінск: Беларусь, 2006. – 599 с. Блакітны скарб Беларусі: рэкі, азёры, вадасховішчы, турысцкі патэнцыял водныхаб'ектаў /рэдкал.: Г.С. Жукоўская [і інш.]. – Мінск: БелЭн, 2007. – 480 с. Вясельная традыцыя Гомельшчыны : фальклорна-этнаграфічны зборнік / укладанне В.С. Новак ; Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Ф. Скарыны. – Мінск : Права і эканоміка, 2011. – 485 с. – (Серыя “Гуманітарныя навукі”) Геоморфология Беларуси: Учебное пособие для студентов географических и геологических специальностей / О. Ф. Якушко, Л. В. Марьина, Ю. Н. Емельянов; под ред. О. Ф. Якушко. – Мн.: БГУ, 1999. – 173 с. Днепр [Электронный ресурс] / OSTIS Belarus. – Режим доступа: . – Дата доступа: 2.05.2015. Династия мастеров Священниковых [Электронный ресурс] / Ветковский музей народного творчества. – Режим доступа: . – Дата доступа: 5.06.2015. Домовая и киотная резьба [Электронный ресурс] / Ветковский музей народного творчества. – Режим доступа:. – Дата доступа: 11.05.2015. Жыцця адвечны лад / У.А. Васілевіч [і інш.]. — Мінск: Беларусь, 2010. — 614 с. Заповедные территории Беларуси / П.И. Лобанок [и др.]; под общ. ред. П.И. Лобанка. – Минск: Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броукі, 2008. – 415 с. Курочкин, А.В. Этапы формирования советской обрядности / А. В. Курочкин // Советские традиции, праздники и обряды/ редкол. Б. В. Попов [и др.]. – Киев: Политиздат Украины, 1988. – С. 208-212. Ландшафты Белоруссии / Г. И. Марцинкевич [и др.]; под общ. ред. Г. И. Марцинкевич, Н. К. Клицуновой. – Минск: Университетское, 1989. – 239 с. Лапацін, Г. І. «Ікона звалась Свячой... » Абрад «Свяча» ў прасторы традыцыйнай культуры Гомельшчыны/ Г. І. Цітоў. – Гомель: Барк, 2013. – 116 ст. Лобач, У. Этнаграфія Беларусі [Электронны рэсурс] / Полацкі дзяржаўны ўніверсітэт. – Рэжым доступу: . – Дата доступу: 18.05.2015. Лопатин, Г.И. «Ікона звалась свячой... » Из опыта изучения обряда «Свечи» в Восточном Полесье. [Текст] / Г.И. Лопатин // Антропологический форум. – Санкт-Петербург: МАЭ РАН, 2008. – С. 402 — 416. Памяць [Тэкст] : Гісторыка-дакументальная хроніка Веткаўскага раёна / склад.: Л. Д. Раманава. – Мінск: БелЭн, 1998. – 431 ст. Лапацін Вераван Песні Беларускага Падняпроўя / З. Я. Мажэйка [і інш.]; пад агул. рэд. З. Я. Мажэйка. – Мінск: Беларуская навука, 1999. – 392 с. Праблемы захавання і папулярызацыі культурнай спадчыны: матэрыялы міжнароднай навукова-практычнай канферэнцыі, Мінск, 25 – 26 красав. 2013 г. / рэдкал. А. І. Лакотка [і інш.]. – Мінск, 2013. – 144 с. Природа Беларуси: в 3 т. / редкол.: Т.В. Белова [и др.]. – Минск: БСЭ имени Петруся Бровки, 2009 – 2014. – Т. 2: Климат и вода / Т.В. Белова [и др.]. – 2010. – 503 с. Природа Беларуси: в 3 т. / редкол.: Т.В. Белова [и др.]. – Минск: БСЭ имени Петруся Бровки, 2009 – 2014. – Т. 1: Земля и недра / Я.И. Аношко [и др.]. – 2010. – 461 с. Республика Беларусь. Энциклопедия: в 7 т. / редкол. Г. П. Пашков [и др.]. – Минск: Белорусская энциклопедия, 2005 – 2008. – Т.6: Пейзаж – Снегирёв / Г. П. Пашков [и др.]. – 2008. – 752 с. Романов, Е.Р. Белорусский сборник. Вып. 8 : Быт белорус [Электронный ресурс] / Мир книг. – Режим доступа: . – Дата доступа: 2.05.2015. Смоліч, А. А. Геаграфія Беларусі / А. А. Смоліч. – 4-е выд. – Мінск: Беларусі, 1993. – 382 с. Соколова, В. К. Весенне-летние календарные обряды русских, украинцев и белорусов, XIX - нач. XX в. / В. К. Соколова. – М.: Наука, 1979. – 287 с. Сысоў, У. М. Беларуская пахавальная абраднасць: Структура абраду, галашэнні, фукнцыі слова і дзеяння / У. М. Сысоў. – Мінск: Навука і тэхніка, 1995. – 182 с. Традиционная культура белорусов во времени и пространстве / А. В. Титовец [и др.]; под общ. ред. А. В. Титовеца. – Минск: Белорусская наука, 2013. – 579 с. Традыцыйная мастацкая культура беларусаў: у 6 т. / рэдкал.: Т. Б. Варфаламеева (гал. рэд.) [і інш.]. – Мінск: Бел.навука, 2001 – 2013. – Т. 1: Магілёўскае Падняпроўе / Т. Б. Варфаламеева [і інш.]. – 2001. – 797 с. Традыцыйная мастацкая культура беларусаў: у 6 т. / рэдкал.: Т. Б. Варфаламеева (гал. рэд.) [і інш.]. – Мінск: Бел.навука, 2001 – 2013. – Т. 6: Гомельскае Палессе і Падняпроўе / Т. В. Валодзіна [і інш.]. – 2012. – 910 с. Тульцева, Л. А. Современные праздники и обряды народов СССР / Л. А. Тульцева. – М.: Наука, 1985. – 191 с. Туристическая мозаика Беларуси / редкол.: А. И. Локотко [и др.]. – Минск: Беларус. навука, 2011. – 640 с. Туристская энциклопедия Беларуси / редкол.: Г. П. Пашков [и др.]; под общ. ред. И.И. Пирожника. – Минск: БелЭн, 2007. – 648 с. Туристские регионы Беларуси/ редкол. Г. П. Пашков [и др.] ; под общ. ред. И. И. Пирожника. – Минск.: Беларус. Энцыкл. імя П.Броўкі, 2008. – 608 с. Фальклор і сучасная культура : матэрыялы ІІІ Міжнар. навук.-практ. канф., 21—22 крас. 2011 г., Мінск. У 2 ч. Ч. 2 / рэдкал. : І. С. Роўда [і інш.]. — Мінск : Выд. цэнтр БДУ, 2011. — 158 с. Феномены Ветки – Белорусские традиции. Обряды и обычаи Ветковщины [Электронный ресурс] / Ветковский музей народного творчества. – Режим доступа: . – Дата доступа: 5.06.2015. Цітоў, В. С. Народная спадчына: Матэрыяльная культура ў лакальна-тыпалагічнай разнастайнасці / В. С. Цітоў. – Мінск: Навука і тэхніка, 1994. – 300 с. Цітоў, В. С. Этнаграфічная спадчына: Беларусь: Краіна і людзі / В. С. Цітоў. – 2-е выд. – Мінск: Беларусь, 2001. – 208 с. Щепанская, Т.Е. Культура дороги в русской мифоритуалыгой традиции XIX-XX вв. / Т. Е. Щепанская. – М.: Индрик, 2003. – 528 с. Экспазіцыйны сектар “Падняпроўе” [Электронны рэсурс] / Беларускі дзяржаўны музей народнай архітэктуры і побыту. – Рэжым доступу: . – Дата доступу: 10.05.2015. Этнаграфія Беларусі: Энцыклапедыя / І. П. Шамякін [і інш.]; пад агул. рэд. І. П. Шамякіна. – Мінск: БелСЭ, 1989. – 575 с. Яшчанка, А. Р. Сямейныя традыцыі гараджан беларускага Падняпроўя ў пачатку XXI ст. / А. Р. Яшчанка / / Этнокультурное развитие Беларуси в XIX – начале ХXI в.: материалы междунар. науч.-практ. конф. / редкол. : Т. А.Новогродский (отв. ред.) [и др.]. — Минск: БГУ, 2011. — С. 145 – 148.
